Urząd Gminy Wisznice

 "PROGRAM  OCHRONY ŚRODOWISKA  dla Gminy  Wisznice"
 został  opracowany na podstawie umowy  z dnia 20 maja 2004 r. zawartej pomiędzy Wójtem Gminy Wisznice a  Towarzystwem  Naukowym  Organizacji i Kierownictwa Oddział w Lublinie

 Opracowanie  wykonali: 
 dr Witold Wołoszyn 

  mgr Tomasz Furtak

TOWARZYSTWO NAUKOWE ORGANIZACJI I KIEROWNICTWA w LUBLINIE
CENTRUM PROMOCJI I DOSKONALENIA ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIA ŚRODOWSKIEM
Adres: ul Wschodnia 6, 20-015 Lublin, tel.(081) 532 89 22, 532 53 91,  tel./fax (081) 532 08 50

I. Zagadnienia wstępne 
1. Podstawa prawna opracowania Programu

"Program Ochrony Środowiska dla Gminy Wisznice" (dalej zwany Programem) opracowano na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska [Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.]. Tytuł I, dział III, art.17 tej ustawy, zobowiązuje władze gminy do sporządzenia gminnego programu ochrony środowiska, przy uwzględnieniu:
1) celów ekologicznych, 
2) priorytetów ekologicznych, 
3) rodzaju i harmonogramu działań ekologicznych, 
4) środków niezbędnych do osiągnięcia celów, w tym mechanizmów prawno-ekonomicznych i środków finansowych. 
Prawo ochrony środowiska formułuje również w art. 18 obowiązek sporządzania przez wójta, co 2 lata, raportu z wykonania Programu i przedstawiania go Radzie Gminy. Gminny Program powinien być kompatybilny z dokumentami wyższego szczebla, w tym w szczególności z programami ochrony środowiska sporządzonymi na poziomie powiatowym i wojewódzkim.
Program ochrony środowiska wraz z Planem gospodarki odpadami podlega zaopiniowaniu przez Zarząd Powiatu Bialskiego i uchwaleniu przez Radę Gminy Wisznice. 
2. Podstawy metodyczne i struktura Programu

    Przy opracowywaniu Programu uwzględniono formalne wymogi ustawowe (POŚ 2001) oraz odniesiono się do obowiązujących wymagań formalnych zawartych w odpowiednich regulacjach prawnych związanych z ochroną środowiska. Szereg informacji i danych, niezbędnych przy opracowywaniu Programu uzyskano z Urzędu Gminy w Wisznicach. Chodzi tu w szczególności o dokumenty studialne i planistyczne: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, strategia rozwoju gminy Wisznice, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz gminny plan zamierzeń inwestycyjnych i pozainwestycyjnych z zakresu ochrony środowiska. Ponadto wykorzystano aktualne dane statystyczne będące w posiadaniu Urzędu Statystycznego w Lublinie oraz informacje Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Lublinie. Większość danych statystycznych odnosi się do 2002 roku, a niektóre pochodzą z 2003 roku. Wiele elementów budujących Program zaczerpnięto z odpowiednich polityk, programów i planów sektorowych o randze krajowej, wojewódzkiej i powiatowej. Istotne (aktualne) informacje uzyskano także na podstawie przeprowadzonych badań ankietowych wśród przedstawicieli społeczności lokalnej oraz w Urzędzie Gminy.

   Biorąc pod uwagę rolniczy charakter terenu objętego Programem (brak na jej terenie typowych zakładów przemysłowych) skoncentrowano się na problematyce istniejących i potencjalnych zagrożeń środowiska oraz możliwych działaniach proekologicznych, które są charakterystyczne dla terenów wiejskich. Zaproponowany zestaw działań inwestycyjnych i pozainwestycyjnych, mający na celu wdrażanie zasad II Polityki Ekologicznej Państwa na obszarze gminy, powstał przy współpracy z pracownikami Urzędu Gminy.

   W strukturze Programu można wyróżnić cztery generalne części: 
1) charakterystyka przyrodnicza oraz społeczno - gospodarcza terenu gminy, 
2) diagnoza stanu środowiska oraz opis dotychczasowych działań związanych z ochroną środowiska,
3) cele, harmonogram oraz monitoring planowanych działań proekologicznych na tle wytycznych Polityki Ekologicznej Państwa,
4) zarządzanie środowiskiem i monitoring wdrażania Programu na terenie gminy.

   Integralnym elementem Programu są załączniki, które zawierają:
- zestawienie zasad utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (zał. A)
- zestawienie zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej (zał. B),
- informacje o możliwościach finansowania działań inwestycyjnych i pozainwestycyjnych w dziedzinie ochrony środowiska na szczeblu lokalnym (zał. C). 
3. Generalne wnioski i rekomendacje dotyczące realizacji polityki 
    ekologicznej w gminie Wisznice wynikające ze szczegółowej       części Programu

   Na podstawie analiz zawartych w głównej części niniejszego opracowania, sformułowano generalne rekomendacje dotyczące kierunków realizacji zadań z zakresu ochrony środowiska w gminie Wisznice. Poniżej zestawiono priorytetowe działania dotyczące polityki ekologicznej w gminie (szczegółowe zadania zamieszczono w głównej części niniejszego Programu):

1) Zapewnienie wszystkim mieszkańcom gminy bardzo dobrej jakościowo wody do picia  (stopień zwodociągowania gminy wynosi obecnie 65%);

2) Kanalizacja gminy (tereny zabudowy zwartej) oraz zapewnienie oczyszczania ścieków komunalnych (oczyszczalnia gminna, przydomowe oczyszczalnie ścieków - obecnie gmina skanalizowana jest w 26,1%);

3) Wprowadzenie na terenie gminy nowoczesnych rozwiązań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi;

4) Ochrona prawna i wzmacnianie systemu ekologicznego gminy (doliny rzeczne oraz kompleksy leśne);

5) Prowadzenie zrównoważonej gospodarki leśnej, w tym dokonywanie zalesień (wzrost lesistości gminy do 25% do 2020 r.);

6) Sukcesywna realizacja zadań związanych z ochroną środowiska na obszarach wiejskich, wynikających z Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (2004) i dokumentów prawnych z tym planem związanych:

* wykorzystanie możliwości związanych z zakwalifikowaniem gminy do strefy o niekorzystnych warunkach gospodarowania rolniczego (ONW nizinne strefa I; kod statystyczny GUS gminy Wisznice: 0601182);

* wdrażanie programów rolnośrodowiskowych na terenie gminy.

II. Charakterystyka przyrodnicza i społeczno-gospodarcza gminy

II.1. Położenie

   Gmina Wisznice pod względem administracyjnym położona jest w powiecie bialskim, granicząc z siedmioma gminami (ryc.1.):
Rossosz, Łomazy, Sosnówka - powiat bialski,
Podedwórze, Jabłoń, Milanów - powiat parczewski,
Komarówka Podlaska - powiat radzyński.
Gmina Wisznice w/g regionalizacji fizyczno-geograficznej J. Kondrackiego położona jest na terenie makroregionu Polesie Zchodnie w obrębie trzech mezoregionów. W części południowej jest to Zaklęsłość Sosnowicka, w części wschodniej Równina Kodeńska, a w części północnej Zaklęsłość Łomaska, natomiast w części zachodniej i środkowej Równina Parczewska.
Przez teren gminy przebiegają drogi:
- krajowa nr 63: Siedlce - Radzyń Podlaski - Wisznice - Sławatycze,
- wojewódzkie nr 812 - Biała Podlaska - Wisznice - Włodawa oraz nr 815: Wisznice -
Parczew - Lubartów.
 
Ryc.1. Gmina Wisznice w powiecie bialskim

II.2. Budowa geologiczna

   Obszar gminy położony jest w obrębie zachodniej części prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej. Na podłożu krystalicznym zalegają osadowe utwory kredy górnej i trzeciorzędu. Utwory węglanowe kredy górnej tworzą miąższy na kilkaset metrów kompleks, w którego stropie znajdują się opoki, margle i kreda pisząca. Osady trzeciorzędu mają postać płatów o miąższości do kilkudziesięciu metrów i wykształcone są w postaci paleogeńskich iłów i piasków glaukonitowych oraz neogeńskich piasków i piaskowców.
   Utwory czwartorzędowe tworzą ciągłą warstwę przykrywając wszędzie skały starsze. Miąższość czwartorzędu uzależniona w dużym stopniu od ukształtowania powierzchni podłoża starszego (kreda i trzeciorzęd) i wynosi od kilku do 70 - 80 m (w obrębie obniżeń). Osady czwartorzędowe reprezentowane są głównie przez plejstoceńskie osady lodowcowe i wodnolodowcowych. W budowie geologicznej najważniejszą rolę odgrywają utwory plejstoceńskie, w postaci glin zwałowych reprezentowanych przeważnie przez piaski gliniaste i gliny piaszczyste. Gliny zwałowe osiągają miąższość kilkunastu metrów i występują głównie w okolicach Wisznic, aż po Curyn i Kolonię Zacisze w dolinie wsi Horodyszcze oraz w pasie od przysiółka Gliny w Polubiczach Wiejskich I, w kierunku Polubicz Dworskich do przysiółka Solniwa (Studium UiKZPG, 2002).
Znaczną część terenu gminy Wisznice pokrywają mułki i piaski rzeczne - w północnej części graniczącej z gminą Łomazy, okolice wsi Równiny oraz na południe od Wisznic. Na północny-wschód od Curyna występują piaski i żwiry wodnolodowcowe. Wyspowo na południu i zachodzie gminy spotykane są iły, mułki i piaski jeziorne. Utwory holoceńskie reprezentowane są głównie przez aluwia glin zwałowych i innych osadów. Występują one na znacznym obszarze w północno-zachodniej części gminy w pasie Dubica Dolna - Horodyszcze oraz w okolicy Curyna i Ratajewicz. Na południe od linii Kolonia Horodyszcze - Horodyszcze - Łyniew - Dołholiska aż do granicy administracyjnej gminy występują znaczne połacie torfów (Studium UiKZPG, 2002).
   Na terenie gminy brak znaczących złóż surowców mineralnych. W Dubicy Górnej znajduje się kopalnia, w której eksploatowano złoża piasku. Obiekt pozostaje w zarządzie Urzędu Gminy w Wisznicach. W Polubiczach Dworskich rozpoczęto niedawno eksploatację złóż piasku, głównie na cele budowy dróg lokalnych. Właścicielem obiektu jest Urząd Gminy w Wisznicach. Naturalne zasoby stanowią także złoża gliny i torfu występujące w Polubiczach i Kolonii Wisznice, które nie podlegają obecnie eksploatacji.

 
II.3. Rzeźba terenu

   Największą rolę w kształtowaniu rzeźby tego terenu odegrały formy lodowcowe i wodnolodowcowe zlodowacenia środkowopolskiego. Rzeźba terenu jest generalnie słabo zróżnicowana - niewielkie wysokości bezwzględne (koryto rzeki Zielawy na granicy gminy w północnej części: 145,0 m n.p.m.; Kolonia Ratajewicze (punkt na granicy gminy w części południowo - wschodniej: 171,0 m n.p.m.) i względne (do 26 m). Większość terenu gminy położona jest na wysokości 150 - 155 m n.p.m. Cały teren wykazuje generalne nachylenie w kierunku północno - zachodnim (w części południowej i wschodniej występują najwyższe wzniesienia). W krajobrazie przeważają płaskie równiny denudacyjne i akumulacyjne z dużym udziałem obszarów podmokłych, w tym torfowisk. Równiny te tworzą dwa poziomy. Poziom niższy tworzy powierzchnię doliny Zielawy, Muławy i ich dopływów, natomiast poziom wyższy tworzą tereny nadzalewowe (Studium UiKZPG, 2002).
   Istniejące rzeki i strugi w swoich górnych odcinkach nie wytwarzają wyraźnych form dolinnych. W środkowym odcinku rzeki zaznacza się lekko wcięta dolina Zielawy w okolicach Wisznic i poniżej tej miejscowości aż do granicy gminy. W rzeźbie charakterystyczne są też różnej wielkości bezodpływowe zagłębienia i rowy melioracyjne, występujące na terenie całej gminy.

II.4. Wody powierzchniowe i podziemne

   W podziale hydrograficznym omawiany rejon położony jest w prawobrzeżnej zlewni Krzny i jednocześnie lewobrzeżnej zlewni Bugu. Dorzecze Zielawy, to obszar dominacji łąk i pastwisk, których udział w ogólnej powierzchni użytków rolnych jest rzędu 34%. Zielawa to prawobrzeżnym, uregulowany dopływ Krzny. Szerokość koryta rzeki sięga maksymalnie 6 m, a średni przepływ przy ujściu 6,36 m3/s. Ponadto przez teren gminy przepływają: Muława - lewobrzeżny dopływ Zielawy (zachodnia część gminy), Grabarka - prawobrzeżny dopływ Zielawy (północno - wschodnia część gminy) oraz na niewielkim odcinku Żylawa także uchodząca do Zielawy (okolice Kolonii Wisznice). 
   Wody Zielawy w 2003 roku odpowiadały III klasie czystości (punkt pomiarowo - kontrolny w Wisznicach). W niewielkiej odległości od zachodniej granicy gminy znajduje się Kanał Wieprz-Krzna. Znaczna część gminy objęta jest systemem melioracyjnym kanału, poprzez doprowadzalniki oraz sieć rowów. System melioracyjny na terenie gminy ma długość ponad 351 kilometrów. 
   Głębokość występowania wód podziemnych w obrębie omawianego terenu uzależniona budowy geologicznej. Poziomy wodonośne występują w skałach jurajskich, kredy górnej, trzeciorzędowych i czwartorzędowych. Najbardziej wykorzystywane gospodarczo są wody poziomu czwartorzędowego, w obrębie którego stwierdzono do 3 warstw wodonośnych (w zależności od miejsca). Uwarunkowania litologiczne sprawiają, iż warstwy te mają zwierciadło wody swobodne (w piaskach i żwirach) lub napięte (gliny) i występują na głębokości od kilku do kilkunastu metrów. Poziom trzeciorzędowy zalega na głębokości od 30 do 50 metrów. Miąższość warstwy wodonośnej tego poziomu sięga od 10 do 40 metrów. 
Średni poziom zalegania wód gruntowych na obszarze gminy wynosi ok. 90 cm.. W obniżeniach terenu i dolinach rzecznych wody gruntowe często występują w pobliżu powierzchni terenu, natomiast na terenach położonych wyżej spotykane są na głębokości od 2 do 6 metrów.

II.5. Warunki klimatyczne

   W opracowaniu W. i A. Zinkiewiczów (1975) obszar gminy Wisznice należy do lubartowsko-parczewskiej dzielnicy klimatycznej. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi około 7,50C. W rocznym rozkładzie średnich temperatur miesięcznych maksimum występuje w lipcu, minimum w lutym. Wiosna trwa 82 dni, jesień 91 dni, natomiast zima jest stosunkowo długa i trwa średnio 110 dni. Długość okresu wegetacyjnego trwa tu średnio od 200-210 dni.
   Wpływ kontynentalnych mas powietrza obserwowany jest w przypadku opadów atmosferycznych. Średnie wartości opadów dla gminy wynoszą 540 mm/rok, 350 mm w półroczu letnim i 196 mm w półroczu zimowym. Opad letni wynosi około 64% opadu rocznego - maksimum przypada na miesiąc lipiec - 98 mm, a minimum na styczeń - 26 mm. Wysokie opady letnie są bardziej związane z większym ich natężeniem niż częstotliwością.
   W ciągu roku największy stopień zachmurzenia nieba przypada na grudzień, styczeń (około 80%), natomiast najmniejszym charakteryzuje się maj i wrzesień (55%). 
   Na omawianym obszarze przeważają wiatry zachodnie, lecz w ostatnich latach następuje powolny wzrost wiatrów południowo-zachodnich. Wiatry zachodnie mają charakter wiatrów oceanicznych, niosących zimą odwilż, a latem ochłodzenie i opady, po zetknięciu się z masami kontynentalnymi.

II.6. Gleby

   Gleby na terenie gminy Wisznice rozwinęły się na różnego typu utworach czwartorzędowych piaszczystych i ilasto - gliniastych. Na ich wykształcenie płynęły także warunki wodne. Dominują tu gleby bielicowe, generalnie mało urodzajne. Mniejsze powierzchnie zajmują gleby brunatne wyługowane, podrzędne gleby bielicowe i gleby bagienne. 
   Pod względem bonitacyjnym największy udział procentowy (76,6%) mają klasy IV i V. Gleby klasy III występują pojedynczymi płatami głównie w zachodniej części gminy, w okolicach Polubicz I i II, Polubicz Dworskich oraz Wisznic. Wśród kompleksów przydatności rolniczej gleb na terenie gminy przeważają powierzchnie kompleksu żytniego (dobry, słaby i bardzo słaby; 65% powierzchni gruntów ornych).

II.7. Flora i fauna

   Znaczną część obszaru gminy zajmują zbiorowiska synatropijne lub związane z procesem synatropizacji. Duży udział stanowią kompleksy leśne, które mimo prowadzenia działań gospodarczych i osuszania bagien zachowały dobry stan i zawierają dość dużą ilość gatunków chronionych oraz rzadkich. Dominującymi typami lasu są: bór świeży (37,3% powierzchni leśnej), bór mieszany (20,3%) i bór wilgotny świeży (14,1%).
   Bór świeży buduje głównie sosna w wyższych klasach wieku. W podszycie występują podrostki drzew, a także krzewy liściaste, natomiast w runie przeważają borówki. W borze mieszanym podstawowymi gatunkami drzew jest sosna i dąb z domieszkami brzozy i osiki (rzadziej świerka). Podszyt tworzą: leszczyna, kruszyna, jarzębina i kalina. Bór wilgotny świeży związany jest z siedliskami o wysokim poziomie wód gruntowych. W drzewostanie dominuje sosna z domieszką świerka i dębu. W runie charakterystyczny jest widłak, a także wątrobowce i mchy.
   Na łąkach oraz pastwiskach do gatunków charakterystycznych zaliczane są: krupówka pospolita, wyczyniec łąkowy, dzwonek rozpierzchły, złocień właściwy, mniszek pospolity, firletka poszarpana, jaskier rozłogowy, wiązówka błotna, krwiściąg lekarski.
Gatunkami rzadkiej roślinności zielnej na terenie gminy są natomiast: skalnica torfowiskowa, wywłócznik skrętoległy, lepiężnik kutnerowaty, aldrowanda pęcherzykowata, bagnica torfowa, wierzba lapońska i wąkrota zwyczajna.
   Fauna terenu gminy to głównie populacje związane ze środowiskiem leśnym, pogranicza leśno-polnego, polnym i wodno-błotnym. Licznie reprezentowana jest w tym rejonie awifauna. Bagna, łąki i torfowiska zasiedlają takie gatunki jak: czajka, bekas krzyk, brodziec krwawodzioby, kulik wielki i derkacz. Ze zbiornikami wodnymi związany jest bączek i rybitwa czarna, a z obszarami leśnymi bocian czarny, jarząbek, turkawka, siniak i dzięcioł średni, a także ptaki drapieżne: trzmielojad, krogulec i sowy. 
   Pola uprawne, obrzeża lasów i doliny rzek zasiedla dudek, pustułka, dzieżba, gąsiorek, przepiórka i kuropatwa. W ostatnich latach wzrasta w tym regionie liczebność bociana białego, kormorana czarnego, czapli siwej, łabędzia niemego i mew. Ssaki zasiedlają przede wszystkim kompleksy leśne i są reprezentowane przez gatunki pospolite: jelenie, sarny, daniele, dziki i lisy.

II.8. Charakterystyka społeczno - gospodarcza gminy

II.8.1. Osadnictwo
Ryc.2. Miejscowości w gminie Wisznice

   Jednostki osadnicze w gminie Wisznice rozlokowane są w obrębie równin wodnolodowcowych i wysoczyzn morenowych oraz w sąsiedztwie dolin Zielawy i Mulawy. Prawie wszystkie większe miejscowości powstały jeszcze przed końcem XVI w. (Wisznice, Rowiny, Horodyszcze - dawny ośrodek miejski, Dubica, Polubicze, Łyniew i Dołholiska). Największym i najlepiej rozwiniętym przestrzennie ośrodkiem osadniczym jest siedziba Urzędu Gminy - Wisznice. Ciekawy układ przestrzenny - jeszcze stosunkowo dobrze zachowany, można obserwować w Horodyszczu. Pozostałe miejscowości to jednostki osadnicze o charakterze ulicówek oraz o układzie rozproszonym. W poszczególnych miejscowościach przeważa zabudowa zagrodowa (do II wojny światowej budynki wiejskie były w zdecydowanej większości drewniane).
   Gmina dzieli się na 16 sołectw: Curyn, Dołholiska, Dubica Dolna, Dubica Górna, Horodyszcze, Kol.Wisznice, Małgorzacin, Marylin, Łyniew, Polubicze Dworskie, Polubicze Wiejskie I, Polubicze Wiejskie II, Ratajewicze, Rowiny, Wisznice i Wygoda.

II.8.2. Ludność

   Na terenie gminy Wisznice pod koniec 2002 roku zamieszkiwało 5339 osób (wg danych UG Wisznice w 2004 r. - 5545 osób), a średnia gęstość zaludnienia wynosiła 31 os./km2 (tab.1). W prezentowanych publikowanych danych statystycznych (tab. 1, 2 i 3) występują niewielkie rozbieżności co do liczby ludności za 2002 rok. Jako dane wyjściowe do analiz, w szczególności w odniesieniu do Planu Gospodarki Odpadami, przyjęto liczbę ludności z czerwca 2004 roku zamieszczoną w tab. 2 (UG Wisznice). W latach 1995-2002 liczba ludności gminy zmniejszyła się o około 400 osób (tab.2).   W okresie tym odnotowano także ujemny przyrost naturalny (w 2002 roku wskaźnik ten osiągnął wartość ujemną: 3,33‰). Gmina charakteryzuje się odpływem ludności, saldo migracji w 2002 r. wyniosło minus 13 osób.

Tabela 1. Ludność gminy Wisznice (stan w dniu 31 XII 2002)
źródło: Urząd Statystyczny Lublin, 2003

Tabela 2. Zmiany liczby ludności gminy Wisznice w latach 1995-2004
Żródło: GUS 2003

   W strukturze płci ludności gminy zaznaczają się dysproporcje między liczbą kobiet i mężczyzn. W 2002 roku na 100 mężczyzn przypadało 105 kobiety. Ludność w wieku produkcyjnym (mężczyźni: 18-64; kobiety: 18-59) stanowi ponad 53% ogółu mieszkańców, natomiast w wieku przedprodukcyjnym 25%. 
   Około 1850 gospodarstw domowych utrzymywało się w 2002 r. z pracy w rolnictwie, zaś 1427 - poza rolnictwem. 1783 gospodarstwa domowe utrzymywały się z niezarobkowego źródła utrzymania (głównie emerytury i renty) (tab.3, 4). Na koniec 2002 roku w gminie zarejestrowano 439 osób bezrobotnych, w tym 207 kobiet. 421 osób nie miało prawa do zasiłku.

Tabela 3. Gospodarstwa domowe według głównego źródła utrzymania (2002 r.)
źródło: US Lublin, 2002, Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań
Tabela 4. Gospodarstwa domowe według głównego źródła utrzymania (2002 r.)
źródło: US Lublin, 2002, Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań

II.8.3. Charakterystyka gospodarcza

   W 2002 roku na terenie gminy Wisznice istniało ogółem 287 podmiotów gospodarki narodowej, w tym 13 w sektorze publicznym. Większość podmiotów w sektorze prywatnym to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą (głównie handel i usługi). Na terenie gminy brak typowych zakładów przemysłowych, a podstawowym źródłem dochodów większości mieszkańców jest działalność rolnicza, sadownictwo i uprawa ziół (rumianek, mięta). 
Do największych podmiotów gospodarczych zalicza się: Gminną Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska" zatrudniającą 42 osoby, w ramach której funkcjonuje masarnia, piekarnia, skład materiałów budowlanych, węgla oraz punkty handlowe; firmę "Kojpasz" zatrudniającą 21 osób oraz Zakład Wyrobów Chemicznych zatrudniający 15 osób (produkcja artykułów chemii budowlanej).

II.8.3. 1. Użytkowanie gruntów i główne kierunki działalności gospodarczej

   Gmina Wisznice jest gminą rolniczą. Użytki rolne zajmują 66,5%, lasy i grunty leśne - 20,6%, zaś pozostałe grunty (zabudowa, drogi, wody) i nieużytki -  12,9% powierzchni gminy (tab.5). Wśród użytków rolnych dominują grunty orne, które stanowią 48,5% powierzchni gminy.

Tabela 5. Użytkowanie gruntów według granic administracyjnych (stan 31 XII 2002) źródło: Urząd Statystyczny Lublin, 2003

   Wg danych UG Wisznice (2004 r.) powierzchnia użytków rolnych wynosi 12948 ha (74,84% powierzchni gminy), gruntów ornych 8022,0 ha (46,37%), użytków zielonych 4382,0 ha (25,33%), natomiast sadów 544,0 ha (3,14%). Grunty leśne zajmują 3581,0 ha (20,7%).

   Sytuacja gospodarcza w gminie Wisznice w sektorze działalności pozarolniczej nie jest łatwa. Z jednej strony brakuje środków finansowych, które zapewniłyby szybszy rozwój, z drugiej strony gminie brak jest odpowiedniej, niezbędnej infrastruktury, która przeciągałaby inwestorów z zewnątrz, a także kadry wykwalifikowanych specjalistów.

II.8.3.2. Rolnictwo

   W gminie istnieje ogółem 2161 gospodarstw rolnych, silnie rozdrobnionych. W strukturze obszarowej gospodarstw przeważają gospodarstwa małe o powierzchni do 5 ha (60%). Gospodarstwa o powierzchni 10-15 ha stanowią 12%, natomiast o areale powyżej 15 ha - 8% (Studium UiKZPG Wisznice). W bonitacji gleb dominują grunty klasy IV i V (tab.6).

Tabela 6. Klasy bonitacyjne gleb w gminie Wisznice
źródło: Studium UiKZPG 2002

   W zakresie struktury własnościowej w gminie Wisznice zdecydowana większość stanowią gospodarstwa indywidualne (70%). Znaczna część gospodarstw rolnych prowadzi produkcję wielokierunkową, bez wyraźnie określonej specjalizacji, co nie sprzyja unowocześnieniu produkcji. W zdecydowanej większości uprawia się zboża, głównie pszenżyto, mieszanki zbożowe, pszenicę i jęczmień (61,8% powierzchni gruntów ornych) oraz prowadzi uprawę ziemniaków (tab.7, 8). Ponadto w gminie Wisznice popularna jest uprawa ziół, głównie rumianku.

Tabela 7. Liczba gospodarstw indywidualnych zajmujących się uprawą w 2002 r. 
Źródło: US Lublin, Narodowy Spis Rolny 2002

Tabela 8. Powierzchnia zasiewów upraw zbóż w ha ogółem w 2002 roku 
Źródło: US Lublin, Narodowy Spis Rolny 2002
   Podstawowymi gałęziami produkcji zwierzęcej na terenie gminy Wisznice jest chów trzody chlewnej (ponad 11 tys. sztuk) oraz chów bydła (ponad 1,5 tys. sztuk) (tab.9). Ponadto na terenie gminy hoduje się w niewielkich ilościach owce, kozy, konie. W hodowli drobiu dominuje drób kurzy, dosyć duży udział mają także gęsi (tab. 10). Na terenie gminy w 2002 roku istniało 88 pni pszczelich.

Tabela 9. Pogłowie zwierząt gospodarskich w 2002 roku
Źródło: US Lublin, Narodowy Spis Rolny 2002

Tabela 10. Pogłowie drobiu w 2002 roku 
Źródło: US Lublin, Narodowy Spis Rolny 2002

   Ze względu na warunki wodno-glebowe, wiele powierzchni użytków rolnych wymaga przeprowadzenia prac melioracyjnych. Melioracje zostały wykonane na ponad 30% powierzchni gminy (tab.11). Dotyczyły głównie trwałych użytków zielonych, a w 42% (ogólnej powierzchni zmeliorowanej) także gruntów ornych. W wyniku melioracji powstało na obszarze gminy powyżej 351 km rowów i cieków.

Tabela 11. Melioracje w gminie Wisznice (stan w dniu 31.XII 2002)
źródło: Urząd Statystyczny Lublin, 2003

   Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi opracowało listę obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania rolniczego (ONW- ang. Less Favoured Areas - LFA). Jest to jedno z działań Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW z 2004 roku), na podstawie którego rolnicy, prowadzący gospodarstwa na tych terenach, będą mogli otrzymywać płatności rekompensujące im trudne warunki produkcji rolnej. Gmina Wisznice w całości zakwalifikowana została do strefy ONW nizinnej I (kod GUS 0601182).

II.8.3.3. Gospodarka leśna

   Lasami Państwowymi znajdującymi się na obszarze gminy Wisznice administruje głównie Nadleśnictwo Włodawa oraz częściowo Nadleśnictwo Radzyń Podlaski, natomiast nadzór administracyjny nad lasami nie stanowiącymi własności Skarbu Państwa sprawuje Starostwo Powiatowe w Białej Podlaskiej. Leśnictwo jest drugim po rolnictwie działem gospodarki gminy pod względem wielkości areału zajmowanych gruntów. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe gospodaruje na niewielkim obszarze - 152,7ha (4,6% gruntów leśnych w gminie). Dominują lasy prywatne, które zajmują powierzchnię ponad 3 tys. ha (tab.12). Lesistość gminy, wynosząca w 2002 roku 19% jest niższa od lesistości województwa lubelskiego i lesistości powiatu bialskiego. Nadleśnictwa opracowało dla gminy Wisznice (część powierzchni lasów państwowych - około 40 ha) plan urządzania lasów, zawierający informacje o lasach i gruntach przeznaczonych do zalesienia. Docelowo lesistość gminy ma osiągnąć wartość około 25%.
   Według danych UG Wisznice z 2004 r. powierzchnia gruntów leśnych wynosi 3 581 ha, co stanowi 20,7% terytorium gminy.

Tabela 12. Powierzchnia gruntów leśnych (stan w dniu 31 XII 2002)
źródło: Urząd Statystyczny Lublin, 2003

II.9. Walory kulturowe gminy Wisznice

   Obszary i obiekty zabytkowe, znajdujące się na terenie gminy Wisznice, wpisane do rejestru zabytków województwa lubelskiego (ścisła ochrona konserwatorska):

* Horodyszcze: zespół cerkwi unickiej w granicach cmentarza kościelnego (dzwonnica drewniana z początku XX w., cmentarz przykościelny; nr BP A/142),
* Horodyszcze: zespół pałacowo - parkowy (pałac murowany z lat 1818-1823, park ze stawem z XVIII i XIX w.; Nr BP A/162),
* Horodyszcze: grodzisko średniowieczne tzw. "cerkiewne"; Nr BP A/348,
* Polubicze:zespół kościelny (kościół drewniany p.w.Jana Ewangelisty z 1919 roku, dzwonnica murowana z 2 połowy XIX w., cmentarz przykościelny wraz z drzewostanem; Nr BP A/231),
* Polubicze: zespół dworsko-parkowy (dwór murowany z końca XIX w. oraz pochodzące z 2 połowy XIX w.: stróżówka murowana, stajnia murowana, obora murowana, komin gorzelni, figura Matki Boskiej na postumencie, park krajobrazowy ze stawami, murowana studnia; Nr BP A/140),
* Wisznice: zespół kościelny (kościół rzymsko-katolicki p.w. Przemienienia Pańskiego z lat 1937-39 i 1945-50 oraz murowana plebania z 1875 roku; BP A/274),
* Wisznice: zespół kościoła filialnego (dawna cerkiew greko-katolicka, a obecnie kościół filialny p.w. Św. Jerzego i Wniebowzięcia NMP, cmentarz greckokatolicki i rzymskokatolicki z drzewostanem; Nr BP A/273),
* Wisznice: cmentarz zamknięty w 1908 roku, a założony w 1800 roku; Nr BP A/173.

Obiekty zabytkowe znajdujące się w ewidencji dóbr gminy Wisznice (pośrednia ochrona konserwatorska) zlokalizowane są w:

* Dubicy Górnej (trzy kapliczki z XIX w. oraz murowana figura Chrystusa z 1948 r.), - 
* Horodyszczu (plebania drewniana z poczatku XX w., cmentarz parafialny z poł. XIX w.,  dwie kapliczki: murowana z 1 połowy XX w. i drewniana z 1886 r.), 
* Łyniewie (kapliczka drewniana z poczatku XX w.), 
* Polubiczach (plebania drewniana z początku XX w. i cmentarz parafialny z 2 połowy XIX w.), 
* Rowinach (kapliczka murowana z początku XX w.) oraz 
* Wisznicach (cmentarz parafialny z XIX w., młyn drewniany z początku XX w., dwór w ruinie z 1 połowy XIX w., dawny cmentarz żydowski, rynek z kwartalami przyrynkowymi i dwoma kościołami, kapliczka z początku XX w.).

   Zgodnie z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubelskiego (2002) na terenie gminy projektuje się utworzenie Horodyskiego Parku Kulturowego. Park ten ma chronić wartości krajobrazu kulturowego miejscowości Horodyszcze i jej okolicy.

   III. Diagnoza stanu środowiska w gminie Wisznice
  
   Teren gminy jest wolny od skażeń pochodzących z zakładów przemysłowych, gdyż zakładów uciążliwych dla środowiska nie ma, ani na terenie gminy, ani w bezpośrednim sąsiedztwie.
Najbardziej podatna na degradację jest hydrosfera, a w następnej kolejności szata roślinna i gleby. Nie najlepszy stan wód powierzchniowych, niepełna kanalizacja sanitarna na terenie gminy, dzikie wysypiska śmieci oraz produkcja rolna to główne przyczyny zanieczyszczenia wód podziemnych i powierzchniowych. Wody podlegają także degradacji ilościowej. Wieloletnia susza hydrologiczna i melioracje odwadniające doprowadziły do generalnego obniżenia poziomu wód gruntowych, czego przejawem są: skracanie i wysychanie cieków i przekształcenie się mokradeł stałych w okresowe.

III.1. Wody

III.1.1. Wody powierzchniowe

   Wody rzeki Zielawy (główna rzeka omawianego terenu) zaliczono w 2003 roku do III klasy czystości (punkt pomiarowy WIOŚ Lublin w Wisznicach). Czynnikiem decydującym było kryterium fizykochemiczne i bakteriologiczne. Przepływająca przez zachodnią część gminy rzeka Mulawa była badana w przekroju pomiarowym w Rossoszu. Jej wody zaliczono w 2003 roku do III klasy (kryterium fizykochemiczne). Rzeka Grabarka, która odwadnia północno - wschodnie rejony gminy oraz Żylawa (środkowo - wschodnia część gminy) nie mają wyznaczonych punktów pomiarowo - kontrolnych. 
W południowej części gminy znajduje się zbiornik wodny Opole włączony w system Kanału Wieprz-Krzna. Jego powierzchnia w obrębie gminy wynosi 98 ha, natomiast pojemność 1527 tys. m3.
W 2002 roku wytworzono 47 249 m3 ścieków komunalnych, co oznacza, że do środowiska trafiły następujące ładunki zanieczyszczeń (Program Gospodarki Wodnej dla Województwa Lubelskiego - diagnoza, 2003):
BZT5 - 1063 kg O2/rok,
ChZT - 2 530 kg O2/rok,
Zawiesina ogólna - 685 kg/rok.
W Planie Zagospodarowania Województwa Lubelskiego z 2002 roku gmina Wisznice wskazana jest jako obszar wymagający uregulowania stosunków wodnych (melioracje nawadniające) w pierwszym etapie. Chodzi o stworzenie dogodniejszych warunków do prowadzenia działalności rolniczej i zminimalizowanie deficytów wody. Obszar gminy zagrożony jest bowiem suszą ze względu na niskie opady (poniżej 550 mm rocznie).

III.1.2. Wody podziemne

   O jakości wód podziemnych można sądzić na podstawie wyników badań próbek z punktów w Parczewie i Radzyniu Podlaskim (2003 rok), będących w sieciach monitoringu zwykłych wód podziemnych. W wymienionych punktach zaliczono wody poziomu czwartorzędowego (31,7 m głębokości w Parczewie, 25 m głębokości w Radzyniu) do wód najwyższej jakości. W obu punktach zanotowano przekroczenia norm stężeń związków żelaza i manganu dla wód przeznaczonych do spożycia przez ludzi. 
Na terenie gminy Wisznice istnieje jedno gospodarstwo (miejscowość Wygoda), w którym prowadzona jest hodowla około 600 sztuk trzody chlewnej. Może ono, w wypadku niewłaściwego zagospodarowaniu ścieków i odpadów z produkcji zwierzęcej, stanowić potencjalne zagrożenie dla jakości wód powierzchniowych i podziemnych. Niewłaściwie prowadzona gospodarka ściekowa i odpadowa może również prowadzić do powstawania uciążliwości odorowych. Istniejące na terenie gminy niewielkie zakłady usługowe nie stwarzają znaczących zagrożeń dla środowiska.
   Do podstawowych zagrożeń wód powierzchniowych i podziemnych można zaliczyć:
- brak kanalizacji i komunalnych oczyszczalni ścieków poza ośrodkiem gminnym,
- niepełne zbiorowe zaopatrzenie w wodę zwartych jednostek osadniczych,
- całkowity brak bezodpływowych zbiorników na ścieki lub ich rozszczelnienie w części budynków mieszkalnych wyposażonych w wewnętrzne systemy kanalizacyjne,
- przypadki zamiany studni kopanych po zwodociągowaniu na szamba lub śmietniki,
- niewłaściwe rolnicze użytkowanie ścieków, w szczególności gnojowicy,
- odprowadzanie ścieków nieoczyszczonych  do ziemi lub do wód powierzchniowych,
- składowanie odpadów w miejscach do tego nie wyznaczonych i nie urządzonych "dzikie wysypiska" (infiltracja),
- pryzmowanie obornika i kiszonek na nieuszczelnionym podłożu,
- spływ ścieków nieoczyszczonych zawierających ropopochodne i metale ciężkie (z dróg do rowów przydrożnych i infiltracja w głąb lub odprowadzanie do rowów melioracyjnych,
- infiltracja w głąb i spływ do wód powierzchniowych soli używanej przez zarządy dróg do zwalczania zimowej śliskości jezdni.

III.2. Powietrze atmosferyczne

   Na terenie gminy źródłami emisji zanieczyszczeń powietrza są:
- paleniska domowe, kotłownie mniejszych zakładów i obiektów publicznych (zanieczyszczenia: pył, dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenek węgla),
- transport samochodowy oraz ciągniki rolnicze - uprawa roli (zanieczyszczenia: tlenki azotu, tlenek węgla, węglowodory, pył, śladowo związki ołowiu),
   Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska nie dysponuje aktualnymi danymi wielkości emisji zanieczyszczeń powietrza, a co za tym idzie nie można określić czystości powietrza bezpośrednio. 
   Emisja zanieczyszczeń do powietrza na terenie gminy jest niewielka, należy zatem przyjąć, że na czystość powietrza bardziej wpływają zanieczyszczenia napływające spoza gminy, niż wytworzone w jej granicach. 
   Ocenę stanu czystości powietrza atmosferycznego można przeprowadzić także w oparciu o punkty pomiarowe Państwowego Monitoringu Powietrza zlokalizowane poza obszarem gminy w Białej Podlaskiej (stacja pracuje w sieci krajowej), choć podkreślić należy położenie ich na obszarze miejskim. Stacje monitoringu powietrza w Białej Podlaskiej pod względem stężeń średniorocznych gazów (SO2 i NO2) oraz pyłów zarejestrowały najbardziej niekorzystną sytuację spośród stacji położonych we wschodniej części województwa  lubelskiego (tab.13). Podkreślić jednak należy utrzymującą się generalnie tendencję spadkową w okresie 1998-2002.
 
 Tabela 13. Stężenia średnioroczne w wybranych stacjach monitoringu powietrza
 Źródło: Raport o stanie środowiska województwa lubelskiego w 2002 roku. Biblioteka Monitoringu Środowiska Lublin 2003.
 
   Obszar gminy tak jak i pozostałą część powiatu bialskiego ze względu na ochronę zdrowia zaliczono do następujących stref dla poszczególnych substancji:
- dwutlenek siarki - II,
- dwutlenek azotu - II,
-  pył zawieszony PM10 - I,
- tlenek węgla - IIIb,
- ołów - IIIb,
- benzen - IIIb,
- ozon - I,
zaś ze względu na ochronę roślin:
- dwutlenek siarki - IIIb,
- tlenki azotu - IIIb,
- ozon - I

   Znaczenie poszczególnych stref:
I - strefa, w której poziom substancji przekracza górny próg oszacowania,
II - strefa, w której poziom substancji zawiera się pomiędzy górnym a dolnym progiem  oszacowania,
IIIb - strefa nie będąca aglomeracją, w której poziom substancji nie przekracza dolnego progu oszacowania.

   Ogólnie należy stwierdzić, że powietrze atmosferyczne na terenie gminy spełnia wszystkie normy dopuszczalnego poziomu zanieczyszczenia. Jednak szczególnie na obszarach gęstej zabudowy istnieje problem "niskiej emisji" szczególnie odczuwalny w porze zimowej.

 III.3. Hałas

   Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku zawarte są w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 29 lipca 2004 r. (Dz.U. Nr 178, poz. 1841) w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (tab.14).

Tabela 14.  Dopuszczalny równoważny poziom hałasu dla dróg, linii kolejowych, torowisk itp.

   Głównym źródłem hałasu na terenie gminy jest hałas komunikacyjny pochodzący od dróg, a głównie drogi krajowej nr 63: Siedlce - Radzyń Podlaski - Wisznice - Sławatycze, oraz wojewódzkich: nr 812 - Biała Podlaska - Wisznice - Włodawa oraz nr 815: Wisznice -Parczew - Lubartów. Pomiary poziomu hałasu komunikacyjnego prowadzone na terenie gminy dały następujące rezultaty: 
" Wisznice (ul. Zawadzkiego 5; droga nr 63):
- w porze dziennej przy ulicy 67,4 dB, natomiast w linii zabudowy 56,2 dB (73 pojazdy/h, w  tym 14,7% pojazdów ciężkich),
" Wisznice (ul. Koscielna 3; droga nr 812):
- w porze dziennej przy ulicy 69,0 dB, natomiast w linii zabudowy 65,4 dB - przekroczenie norm (235 pojazdów/h, w tym 8,5% pojazdów ciężkich).
   Z uwagi na wzrastającą liczbę pojazdów i zwiększające się natężenie ich ruchu można przyjąć, że na terenie gminy utrzymywać się będzie tendencja wzrostowa natężenia hałasu związanego z ruchem kołowym. 
   Obecnie oddziaływanie hałasu przemysłowego na otoczenie jest ograniczone ze względu na szerokie możliwości techniczne izolacji akustycznej stałych źródeł hałasu, a także decyzje administracyjne umożliwiające w skuteczny sposób dotrzymywanie dopuszczalnych wartości poziomu hałasu na terenach chronionych pod względem akustycznym (decyzje o wartościach dopuszczalnych mogących wystąpić poza granicami obiektu emitującego hałas, pomiary kontrolne, wysokie kary w przypadku przekroczeń). Na terenie gminy brak zakładów, które emitowałyby hałas o poziomie ponadnormatywnym.

III.4. Promieniowanie niejonizujące

   Ryzyko związane z narażeniem na oddziaływanie pola elektromagnetycznego, występuje głównie podczas eksploatacji źródeł (urządzeń) wytwarzających energię elektromagnetyczną. Promieniowanie niejonizujące może występować wszędzie, w domu, w pracy, a nawet w miejscu wypoczynku. Według ustawy Prawo Ochrony Środowiska z 2001 roku, elektromagnetyczne promieniowanie niejonizujące stanowi uciążliwość dla środowiska.
Na terenach zabudowy mieszkaniowej, a także na obszarach, na których znajdują się szpitale, przedszkola, żłobki, internaty oraz szkoły, wartość graniczna natężenia składowej elektrycznej elektromagnetycznego promieniowania niejonizującego o częstotliwości 50 Hz, ustalona rozporządzeniem wynosi 1kV/m, natomiast składowa magnetyczna nie powinna przekroczyć poziomu 80 A/m. 
 Źródłem promieniowania są także przebiegające przez teren gminy napowietrzne sieci energetyczne, w tym szczególnie wysokiego napięcia 110 kV oraz średniego napięcia. W miejscowości Kolonia Wisznice znajduje się główny punkt zasilający (GPZ).

III.5. Przyroda ożywiona

   Należy podkreślić, że flora i fauna gminy nie jest zagrożona ze strony rozwoju działalności przemysłowej. Najistotniejsze potencjalne zagrożenia środowiskowe stwarza rozwój sektora rolniczego oraz rozwój osadnictwa (melioracje odwadniające, budowa dróg, zanieczyszczenia wód pochodzenia komunalnego i rolniczego, zmiany użytkowania gruntów) i rekreacji.
   Na terenie gminy nie planuje się utworzenia obszarowych obiektów ochrony przyrody, w tym wchodzących w obręb sieci NATURA 2000.
Przez południowo-zachodnią część gminy przebiega korytarz ekologiczny łączący planowany Bialskopodlaski Obszar Chronionego Krajobrazu z projektowanym Parczewskim Parkiem Krajobrazowym.

 IV. Dotychczasowa realizacja zadań z zakresu ochrony środowiska 
     w gminie Wisznice

    W gminie Wisznice obserwować można przekształcenia środowiska i krajobrazu, które nastąpiły w wyniku wielowiekowej działalności człowieka na tym terenie. Działalność ta miała głównie charakter rolniczy i objawiła się w zmianach użytkowania gruntów. Dawne tereny leśne zostały przekształcone na pola uprawne i użytki zielone. Zmiany użytkowania gruntów towarzyszyły także rozwojowi osadnictwa i powstawaniu większych lub mniejszych jednostek osadniczych oraz budowie dróg. Osadnictwo i rolnictwo przyczyniły się do zmiany stosunków wodnych w dolinach rzek (zabiegi melioracyjne, regulacja rzeki), co z kolei doprowadziło do wykształcenia się na przekształconych terenach półnaturalnych biocenoz i agrocenoz. Rolnictwo i osadnictwo stało się też głównym źródłem zanieczyszczenia wód gruntowych i powierzchniowych (ścieki komunalne, nawozy naturalne i sztuczne, środki ochrony roślin, zanieczyszczenia o charakterze punktowym).

IV.1. Ochrona przyrody i krajobrazu

    Na terenie gminy funkcjonują korytarze ekologiczne w obrębie dolin niewielkich rzek Zielawa, Mulawa, Grabarka, Żylawa, a także w obrębie istniejących kompleksów leśnych. Lasy i obszary dolin rzecznych tworzą korytarz ekologiczny łączący Nadbużański Obszaru Chronionego Krajobrazu z projektowanym Bialskopodlaskim Obszarem Chronionego Krajobrazu i projektowanym Parczewskim Parkiem Krajobrazowym (kompleks Lasów Parczewskich). 
W obszarach tych powinna obowiązywać szczególna ochrona powierzchni biologicznie czynnych oraz kształtowanie drożności przestrzennej. W szczególności chodzi o:
- zakaz lokalizacji obiektów kubaturowych, 
- rekonstrukcja zdegradowanych zbiorników wodnych i rozwój małej retencji, 
- zakaz tworzenia nasypów i ogrodzeń poprzecznie do osi dolin, 
- utrzymanie w dolinach trwałych użytków zielonych i nie przekształcanie ich w grunty orne lub leśne,
- utrzymanie sprawności urządzeń melioracyjnych
- zakaz zrzutu do rzek nieoczyszczonych ścieków komunalnych.

   Na terenie gminy brak obszarów prawnie chronionych.

   Ochroną pomnikową objęto dotychczas następujące drzewa:

Horodyszcze (teren zabytkowego parku):
* lipa drobnolistna - obwód 297 cm,
* lipa drobnolistna - obwód 428 cm,
* klon pospolity - obwód 305 cm,
* dąb szypułkowy - obwód 298 cm,
* grab pospolity - obwód 330 cm,
* klon pospolity - obwód 278 cm,
* kasztanowiec biały - obwód 295 cm;

na działce Nr 1278:
* jesion wyniosły - obwód 280 cm;

na terenie przykościelnym parafii:
* lipa drobnolistna - obwód 280 cm;

Polubicze Wiejskie: 
przy kościele parafialnym: 
* lipa drobnolistna - obwód 460 cm,
* wiąz szypułkowy - obwód 490 cm,
* 2 lipy drobnolistne - obwód 366 i 380 cm;

Wisznice: 
na terenie cmentarza parafialnego:
* 3 sosny wejmutki - obwody 210, 230 i 238 cm
na terenie cmentarza przy ul. Kościelnej:
* jesion wyniosły - obwód 300 cm;

Uroczysko Małgorzacin Leśnictwa Romanów:
* dąb szypułkowy - obwód 450 cm.

  Projektowane w gminie zalesienia - według Planu Zagospodarowania Województwa Lubelskiego (2002) mają przeciwdziałać głównie powstawaniu gruntów marginalnych.

IV.2. Ochrona wód

   W gminie Wisznice znajdują się dwa ujęcia wód podziemnych: w Wisznicach i Horodyszczu. Eksploatowany jest czwartorzędowy poziom wodonośny. W sąsiedztwie istniejących ujęć wód podziemnych wyznaczono strefy ochronne bezpośrednie.

IV.3. Grunty podlegające ochronie

   Na podstawie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych z 1995 roku, ochronie (przed przeznaczaniem na cele nierolnicze) podlegają użytki rolne klas I-IV oraz klas V-VI, które wytworzyły się na glebach pochodzenia organicznego, a także torfowiska, oczka wodne oraz grunty leśne.

IV.4. Rozwój infrastruktury związanej z ochroną środowiska

IV.4.1. Wodociągi, kanalizacja i oczyszczanie ścieków
 
    Woda podziemna na terenie gminy ujmowana jest w Wisznicach (wydajność studni to 70 m3/h, głębokość 64 m i 68 m) oraz w Horodyszczu (wydajność studni: 56 m3/h, głębokość 55 m i 54 m). Użytkownikiem ujęć jest Gospodarstwo Pomocnicze Urzędu Gminy w Wisznicach.
 Długość sieci rozdzielczej wodociągowej wynosi 79,4 km. Wykonano również 1096 przyłącza (stan w 2004 roku). W wodę zaopatrzonych jest 11 miejscowości: Wisznice, Kolonia Wisznice, Wygoda, Dubica Górna, Dubica Dolna, Polubicze Wiejskie I i II, Polubicze Dworskie, Horodyszcze, Łyniew, Kolonia Marylin. W 2002 r. pobrano ok. 104,7 dam3 wody podziemnej (tab.15). Długość sieci wodociągowej zwiększyła się ponad dwukrotnie od 1995 roku (tab.16). 
 W sumie 1152 gospodarstwa domowe (68%) zaopatrywane są w wodę doprowadzaną wodociągami. 660 indywidualnych gospodarstw rolnych zaopatruje się w wodę ze studni kopanych. W 2002 roku wodę dowożono do 13 gospodarstw (tab.18). Zużycie wody na jednego mieszkańca gminy rocznie było nieco wyższe niż średnia dla powiatu bialskiego i niższe od średniej dla województwa lubelskiego.

Tabela 15. Sieć wodociągowa i kanalizacyjna w gminie (stan w dniu 31 XII 2002)
źródło: Urząd Statystyczny Lublin, 2003, dane UG Wisznice

Tabela 16. Rozwój sieci wodociągowej w gminie Wisznice (km)
Źródło: GUS, 2003, Dane UG Wisznice

Tabela 17. Rozwój sieci kanalizacyjnej w gminie Wisznice (km)
Źródło: GUS, 2003, Dane UG Wisznice

   Na terenie gminy Wisznice istnieje sieć kanalizacyjna o długości 33,6 km (tab.15 i 17). Obejmuje ona miejscowości Wisznice i Wygoda w systemie grawitacyjnym oraz miejscowości Dubica, Łyniew i Marylin w systemie ciśnieniowym. W tych miejscowościach wykonano 410 przyłącza. Ogółem 462 gospodarstwa domowe (26,1%) korzysta z sieci kanalizacyjnej (stan w 2004 roku). Ścieki odprowadzane są do biologiczno-mechanicznej oczyszczalni ścieków (Biocon) w Wisznicach, której maksymalna przepustowość wynosi 215 m3/dobę. Obecnie jest ona wykorzystywana w 80%. Druga oczyszczalnia ścieków (biologiczno-mechaniczna Bioclere), o przepustowości 50 m3/d (wykorzystana w 24%) zlokalizowana jest w miejscowości Marylin. Ponadto w Szkole Podstawowej w Horodyszczu funkcjonuje oczyszczalnia biologiczno-mechaniczna (Eco-Line) o przepustowości 3,75 m3/d (11% wykorzystania). Oczyszczone ścieki trafiają do rzeki Zielawy. Ścieki z szamb dowożone są przez prywatnych usługodawców do oczyszczalni w Wisznicach wozami asenizacyjnymi.

Tabela 18. Infrastruktura w indywidualnych gospodarstwach rolnych w 2002 r. (zaopatrzenie w wodę )
źródło: US Lublin, 2003 (dane z Powszechnego Spisu Rolnego 2002)

   Na terenach o zabudowie rozproszonej budowane będą sukcesywnie przydomowe oczyszczalnie ścieków. Obecnie na terenie gminy istnieje 1 tego typu obiekt (Horodyszcze).

IV.4.2. Zagospodarowanie odpadów

   W gminie Wisznice istnieje od 1984 roku składowisko odpadów komunalnych. Zlokalizowane jest ono w Kolonii Wisznice w obrębie kompleksu leśnego i ma powierzchnię 0,50 ha oraz pojemność 23 000 m3. Obiekt jest ogrodzony, posiada filtr gruntowo-korzeniowy, ale nie jest odpowiednio uszczelnione. Nie przewiduje się modernizacji składowiska, a jego zamkniecie planowane jest w 2009 roku. 
Odpady komunalne gromadzone są w kontenerach KP-7 (18 sztuk w miejscach użyteczności publicznej, poszczególnych wsiach i w zabudowie jednorodzinnej), pojemnikach blaszanych 110 l (110 sztuk w zabudowie jednorodzinnej). Ponadto od 2003 roku wprowadza się na terenie gminy selektywną zbiórkę odpadów. Ogółem istnieje obecnie (2004 r.) 25 pojemników do segregacji odpadów o pojemności 1100 l każdy (szkło, papier tworzywa sztuczne). W gminie wytworzono ogółem w 2003 roku 1613,9 m3 odpadów komunalnych. Na składowisko gminne trafiło w 2003 roku 226 Mg (870 m3) odpadów. Powstające osady ściekowe zagospodarowywane są w całości na cele rolnicze.
   Znamienne jest zagospodarowywanie odpadów we własnym zakresie w gospodarstwach rolnych. Tego typu sposób postępowania z odpadami zadeklarowało 685 gospodarstw (tab.19). Można mieć wątpliwości, czy wszystkie rodzaje odpadów zagospodarowywane są w odpowiedni sposób.

Tabela 19. Infrastruktura w indywidualnych gospodarstwach rolnych w 2002 r. (usuwanie  odpadów)
źródło: US Lublin, 2003 (dane z Powszechnego Spisu Rolnego 2002)

IV.4.3. Gazyfikacja gminy oraz zaopatrzenie w energie elektryczną

   Na terenie gminy brak sieci gazu przewodowego, natomiast mieszkańcy w coraz większym stopniu korzystają z gazu w butlach gazowych. Gazyfikacja gminy będzie możliwa po zrealizowaniu sieci gazowej wysokiego ciśnienia. Projektowany gazociąg wysokiego ciśnienia DN 500 będzie przebiegał przez miejscowości Dubica i Polubicze. Gmina zasilana będzie w gaz przewodowy ze stacji redukcyjno - pomiarowej zlokalizowanej w Dubicy.
Sieć energetyczna jest dość dobrze rozbudowana i zapewnia dostęp wszystkim odbiorcom. Przez teren gminy przebiega sieć energetyczna wysokiego napięcia 110 kV od Wisznic w kierunku Piszczaca ze stacją GPZ w Kolonii Wisznice.

V. Kluczowe założenia krajowej i regionalnej polityki ekologicznej

   Cele i zadania związane z ochroną środowiska, które powinny być realizowane na poziomie lokalnym określa szereg dokumentów o charakterze ustawowym oraz programowym. Jednym z najważniejszych dokumentów o charakterze strategicznym jest polityka ekologiczna państwa. 
Poniżej przedstawiono podstawowe kierunki działań w sferze środowiska, wynikające z założeń zarówno II Polityki Ekologicznej Państwa (II PEP), jak również z programów sektorowych, które uszczegóławiają cele i działania tejże polityki. Szczególną uwagę zwrócono na zadania, które mogą lub powinny być realizowane ma szczeblu gminnym, przede wszystkim zaś w odniesieniu do terenów wiejskich. W następnej części niniejszego opracowania sformułowano szczegółowe działania dla terenu gminy Wisznice i określono harmonogram ich wdrażania, nawiązując do celów strategicznych zawartych w odpowiednich dokumentach na szczeblu krajowym, wojewódzkim oraz powiatowym. Należy zaznaczyć, że zadania wpisane do dokumentów strategicznych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, pozostające we wzajemnej spójności, mogą liczyć na wsparcie finansowe z funduszy krajowych i zagranicznych.

V.1. Polityka ekologiczna państwa i dokumenty z nią związane

II. Polityka Ekologiczna Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010 nawiązuje do priorytetowych kierunków działania określonych w przyjętym VI Programie działań Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska. Znaczną część określonych w tym dokumencie działań, w szczególności działania zaplanowane na lata 2004-2006, Polska będzie realizować już jako członek Unii. Realizacja polityki ekologicznej państwa w coraz większym stopniu powinna dokonywać się poprzez zmiany modelu produkcji i konsumpcji, zmniejszanie materiałochłonności, wodochłonności i energochłonności gospodarki oraz stosowanie najlepszych dostępnych technik i dobrych praktyk gospodarowania. Aspekty ekologiczne powinny być obligatoryjnie włączane do polityk sektorowych we wszystkich dziedzinach gospodarowania, a także do strategii i programów rozwoju na szczeblu regionalnym i lokalnym. Instrumentem wspierającym lub wymuszającym ekologizację polityk sektorowych będą strategiczne oceny ich oddziaływania na środowisko, wykonywane przede wszystkim dla polityk i programów wymaganych ustawowo.

    Do kluczowych dziedzin, w których podejmowane będą specyficzne działania inwestycyjne i pozainwestycyjnych, mające na celu realizację polityki ekologicznej na terenach wiejskich należą: ochrona wód przed zanieczyszczeniami i racjonalne gospodarowanie wodą, zagospodarowanie odpadów komunalnych, racjonalne gospodarowanie zasobami glebowymi i ochrona gleb, zrównoważona gospodarka leśna, oszczędne wykorzystanie zasobów energetycznych i ograniczanie tzw. niskiej emisji, ochrona zasobów przyrody, odpowiednie kształtowanie i ochrona krajobrazów wiejskich, edukacja ekologiczna.

V.1.1. Stosunki wodne i jakość wód

II PEP koncentruje się na ochronie i kształtowaniu zasobów wodnych, a zwłaszcza działaniach na rzecz poprawy jakości tych zasobów, zwiększeniu możliwości ich wykorzystania dla zaspokajania ważnych potrzeb społecznych i gospodarczych (takich jak zaopatrzenie w wodę do picia, turystyka i rekreacja, hodowla ryb, transport wodny i produkcja czystej, odnawialnej energii), a także skutecznej ochrony przed powodziami. 
   Osiągnięcie standardów unijnych wymaga szczególnego wysiłku organizacyjnego i programowego w sferze zarządzania zasobami wodnymi, ale przede wszystkim realizacji wielu kosztownych inwestycji w zakresie:
* budowy systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków, 
* modernizacji technologii uzdatniania wody do picia, 
* modernizacji technologii produkcji przemysłowej w celu ograniczenia lub wyeliminowania zrzutów ze ściekami substancji niebezpiecznych, 
* retencjonowania wody i poprawy bilansu wodnego, 
* regulacji i zabudowy rzek oraz ochrony przed powodzią.
Jednym z elementów Polityki Ekologicznej Państwa - poprawa jakości wód - jest realizacja Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOSK) z 2003 roku. Usługi w zakresie odprowadzenia i oczyszczania ścieków należy realizować na terenach intensywnie zabudowanych w sposób zbiorowy (ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków), natomiast na terenach o zabudowie rozproszonej w sposób indywidualny (ustawy: Prawo budowlane, Prawo wodne, o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). Ustawa z dnia 18 lipca 2001r. - Prawo wodne zobowiązuje gminy do realizacji zadania własnego gmin w zakresie usuwania i oczyszczania ścieków. Oczyszczone ścieki komunalne powinny charakteryzować się określonymi wskaźnikami (tab.20).
Tabela 20. Najwyższe dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń lub minimalne procenty redukcji zanieczyszczeń dla oczyszczonych ścieków komunalnych
Źródło: Rozp. Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 roku w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych 
dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 168, poz. 1763)

1) W  czasie  rozruchu  oczyszczalni  nowo  wybudowanych  lub  zmodernizowanych  oraz  w  przypadku  awarii  urządzeń istotnych  dla  realizacji  pozwolenia  wodnoprawnego  najwyższe  dopuszczalne  wartości  wskaźników  zanieczyszczeń podwyższa  się  maksymalnie  do  50  %,  a   wymaganą redukcję  zanieczyszczeń  obniża  się nie więcej  niż  do  50  % w stosunku do wartości podanych w tabeli 
2) Analizy wykonuje się z próbek homogenizowanych, niezdekantowanych i nieprzefiltrowanych, z wyjątkiem odpływów ze stawów biologicznych, w których oznaczenia BZT5, ChZTCr, azotu ogólnego oraz fosforu ogólnego należy wykonać z  próbek  przefiltrowanych.  Próbki  pobrane  z  odpływu  ze  stawów  biologicznych  należy  uprzednio  przefiltrować, jednakże zawartość zawiesiny ogólnej w próbkach nie filtrowanych nie powinna przekraczać 150 mg/l niezależnie od wielkości oczyszczalni. 
3) Wartości wymagane wyłącznie w ściekach wprowadzanych do jezior i ich dopływów oraz bezpośrednio do sztucznych zbiorników wodnych usytuowanych na wodach płynących.

Ścieki mogą być zagospodarowywane w rolnictwie na określonych zasadach formalnych (patrz tabele nr 21, 22 i 23).
Tabela 21. Warunki sanitarne dla ścieków przeznaczonych do rolniczego wykorzystania
lŹródło: Rozp. Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 roku w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 168, poz. 1763)

Tabela 22. Warunki położenia gruntów przewidzianych do rolniczego wykorzystania 
                    
Źródło: Rozp. Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 roku w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych 
dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 168, poz. 1763)
Tabela 23. Warunki położenia urządzeń i instalacji przeznaczonych do magazynowania i przygotowania ścieków do rolniczego wykorzystania
Źródło: Rozp. Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 roku w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych 
dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 168, poz. 1763).
1)  Jeżeli zasięg terenu ochrony bezpośredniej studni przekracza wymagane min. odległości położenia gruntów, urządzeń i instalacji, należy przyjmować odległości większe niż zasięg strefy ochrony bezpośredniej.

V.1.2. Gospodarowanie odpadami

   Proponowane przedsięwzięcia, zgodnie z II PEP w dziedzinie gospodarowania odpadami obejmują szereg zadań pozainwestycyjnych i inwestycyjnych. Zadania pozainwestycyjne dotyczą przede wszystkim: opracowania gminnych planów gospodarowania odpadami, opracowania i wdrożenia rozwiązań organizacyjnych (przede wszystkim struktur organizacyjnych zapewniających właściwe bieżące zarządzanie strumieniami odpadów (pozwolenia, organizacja systemów zbiórki, transportu i przerobu, ewidencja, rejestracja, monitoring, kontrola), wdrażania mechanizmów ekonomicznych stymulujących właściwe zagospodarowanie odpadów; inwentaryzacji i oceny zagrożeń oraz wymagających rozwiązania problemów, edukacji i szkolenia.
Zadania inwestycyjne obejmują przedsięwzięcia w zakresie budowy niezbędnego potencjału technicznego warunkującego właściwe zagospodarowanie odpadów (budowa obiektów, zakup i instalacja urządzeń, środki transportu, likwidacja obiektów wyeksploatowanych i/lub stwarzających szczególne zagrożenie, zwłaszcza zagrożenie niekontrolowanym uwalnianiem się niebezpiecznych substancji) oraz przedsięwzięcia w ramach realizacji zatwierdzonego w 2002 roku "Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest". Należy zaznaczyć, iż zasady gospodarki odpadami w gminie powinny nawiązywać do Krajowego Planu Gospodarki Odpadami, Planu Gospodarki Odpadami dla Województwa Lubelskiego (przyjęty w 2003 r.) oraz Planu Gospodarki Odpadami dla Powiatu Bialskiego (przyjęty w 2004 r.) oraz innych dokumentów związanych z polityka ekologiczną. Problematyce tej poświecone jest odrębne opracowanie dotyczące gospodarki odpadami.

V.1.3. Ochrona gleb

   W przedsięwzięciach dotyczących ochrony gleb ujętych w II PEP i jej programie wykonawczym szczególny nacisk położono na zadania w zakresie ochrony gleb przed degradacją powodowaną niewłaściwą agrotechniką i mającą już miejsce lub mogącą wystąpić w przyszłości intensyfikacją produkcji rolnej, ochrony gleb przed negatywnymi oddziaływaniami antropogenicznymi oraz rekultywacji i przywracania do obiegu gospodarczego gleb zdegradowanych (zanieczyszczonych niebezpiecznymi substancjami, nadmiernie zakwaszonych, zerodowanych, itp.). Należy zaznaczyć, iż pozostałe czynniki negatywnej presji na stan gleb są przedmiotem szczegółowego zainteresowania innych obszarów polityki, takich jak gospodarowanie odpadami, emisja przemysłowych zanieczyszczeń powietrza, gospodarka wodnościekowa, planowanie przestrzenne.